Bu bölümde anlatılacak konular:

·        H3CİM içinde yol güzergâhı oluştururken AASHTO tabanlı başlangıç parametrelerini tanımlamak.

·        Oluşturulan güzergâhı Güzergâh Editörü üzerinden eleman bazında incelemek ve düzenlemek.

·        Yarıçap değişikliklerinin güzergâh geometrisine etkisini görmek.

·        Dever (superelevation) parametrelerini tanımlamak ve güzergâha uygulamak.

·        Kurplarda yol genişlemesi için AASHTO/TCK yaklaşımını kullanmak.

Yol güzergahı doğrular kullanılarak çizilir.

Güzergâh yöneticisinden “Obje seçerek güzergâh oluştur” özelliğine girilir. Doğrular sırası ile seçilir.

Yatay Güzergâh Tasarım Parametreleri

İlk önce güzergâh oluşturulmadan önce tasarım kriterlerinin tanımlandığı AASHTO parametre ekranı kullanılıyor. Buradaki amaç, güzergâhın başlangıçta belirlenen tasarım koşullarını sağlayacak şekilde oluşturulmasını sağlamaktır.

Temel parametreler

·        Proje Hızı (km/saat): Geometrik tasarımın hız kriteridir.

·        Maksimum Dever (%): Kurplarda uygulanabilecek en yüksek enkesit eğimini belirler.

·        Normal Enkesit Eğimi (%): Normal kesitteki enkesit eğimidir.

·        Şerit Genişliği (m): Tasarım şerit genişliğini tanımlar.

·        Döndürülen Şerit Sayısı: Dever uygulamasında dikkate alınacak şerit sayısıdır.

·        Başlangıç Kilometresi: Güzergâhın kilometraj başlangıç değeridir.

·        Klotoid (Geçiş Eğrisi): Doğru ile dairesel kurp arasında geçiş geometrisinin kullanılmasını sağlar.

·        Varsayılan/Uygulanacak Yarıçap: İlk güzergâh üretiminde kullanılacak yarıçap kriteridir.

AASHTO minimum yarıçap mantığı

Ekranda AASHTO minimum yarıçapının proje hızı ve tasarım deveriyle birlikte hesaplandığı görülmektedir. Örneğin, proje hızı 100 km/saat, maksimum dever %8 ve AASHTO minimum yarıçapı 394 m olduğunu varsayalım. Bu değer, kullanıcı daha sonra farklı yarıçaplarla çalışsa bile başlangıç tasarımını kontrol etmek için önemli bir referanstır.

Parametrelerden Güzergâh Oluşturma

Parametreler onaylandıktan sonra güzergâh, seçilen doğrusal objeler/elemanlar üzerinden oluşturulur. Önce kriterleri sağlayan bir başlangıç geometrisi oluşturulur, ardından kullanıcı bu geometri üzerinde yarıçaplarla oynayabilir.

Parametrelerin sağladığı koşullarla oluşan başlangıç güzergâhı (01:00).

Güzergâh Editörü

Güzergâh Editörü, yatay güzergâhın elemanlarını tablo halinde takip etmek ve tasarım değerlerini değiştirmek için kullanılır.

 Güzergâh Editörü ve tasarım değerleri

Editörde takip edilecek bilgiler

·        Eleman tipi: Doğru, kurp vb. geometrik elemanların türü.

·        Başlangıç/bitiş kilometresi: Elemanın güzergâh üzerindeki konumu.

·        Yarıçap: Dairesel kurpların tasarım yarıçapı.

·        Dever ve genişleme sütunları: Kurp bölgesindeki enkesit değişimlerinin takibi.

·        Tasarım parametreleri: Elemanın tasarım kriterleriyle uyumunu kontrol etmek için kullanılan bilgiler.

Güzergâh elemanlarının editör üzerinden incelenmesi

Yarıçap Değiştirme

Güzergâh üzerindeki yarıçapların değiştirilmesi ve değişikliğin geometriye yansımasını sağlarç Bu işlem, başlangıçta AASHTO kriterleriyle oluşturulan güzergâhın tasarımcı tarafından proje koşullarına göre iyileştirilmesinde kullanılır.

Yarıçap değişikliğinin güzergâha yansıması

Uygulama sırası: ① Değiştirilecek kurp/elemanı seç → ② yarıçap değerini düzenle → ③ geçici/uygulama işlemini gerçekleştir → ④ plan üzerindeki yeni geometrinin konumunu kontrol et → ⑤ gerekiyorsa diğer elemanları yeniden değerlendir.

Dever (Superelevation) Tasarımı

Yatay güzergâh geometrisinin ardından dever değerleri ayrı bir sekmede takip edilir. Dever, kurplarda yatay ivmelerin karşılanmasına yardımcı olmak üzere yol enkesitinin döndürülmesini ifade eder.

Şekil 6. AASHTO dever parametreleri

·        Proje hızı, maksimum dever ve normal enkesit eğimi birlikte değerlendirilir.

·        AASHTO minimum yarıçapı ile tasarım deveri arasında ilişki bulunur.

·        Dever gelişme boyu ve geçiş geometrisi, kurp yaklaşımında önemlidir.

·        Dever değerleri uygulandıktan sonra güzergâh boyunca sağ/sol değerler tablo üzerinden kontrol edilir.

Sol/sağ dever değerlerinin güzergâh boyunca gösterimi (04:00).

Dever Aralıkları (dever ekranı, İşlemler)

İki kurp arasında kalan çatı bölümlerini listeler. Sütunlar önceki ve sonraki kurp, orta nokta km, mesafe, aynı yönlü işareti ve iki dever yüzdesidir. Aynı yönlü satırda Birleştir, aradaki iniş ve çıkışı kaldırır. Deverler eşitse tam dever korunur, farklıysa doğrudan geçilir. Ters yönlü kurpta Birleştir kapalıdır.

Genişleme (Kurp İçi Yol Genişletmesi)

Kurplarda yol platformunun/şeritlerin genişletilmesine yönelik değerler ele alınıyor. AASHTO yöntemiyle örnek genişleme değerlerinin yarıçapa bağlı olarak hesaplandığı ekran gösteriliyor.

AASHTO genişleme parametreleri

Genişleme parametreleri

·        Proje hızı ve şerit sayısı.

·        Taşıt yolu/şerit genişliği.

·        Uygulama tarafı (iç/dış veya seçilen tasarım yaklaşımı).

·        Minimum ve maksimum genişleme sınırları.

·        Yuvarlama adımı.

·        AASHTO tasarım taşıtı seçimi ve buna bağlı geometrik değerler.

Bu nedenle küçük yarıçaplı kurplarda genişleme kontrolü özellikle önemlidir.

Genişleme değerlerinin güzergâh üzerinde kontrolü

Km. Eşitlikleri

Ripaj için görünen kilometreyi geometrik kilometreden ayırır. Yeni Eşitlik Ekle ile satır açılır. Geri Km (G), eşitliğe gelindiğindeki görünen kilometredir. Örnek: 6+845.12. İleri Km (İ), eşitlikten sonraki görünen kilometredir. Yer, Ekrandan Seç ile güzergâh üzerinde de gösterilebilir. Bindirme bölgesinde aynı kilometre iki kez geçtiği için G veya İ eki yazılır. Örnek: 6+843.00G. Değişiklikleri Kaydet ile güzergâha yazılır. Hesaplar ham kilometreyi kullanır. Profil, güzergâh etiketi ve kübaj raporunda ileri kilometre de gösterilir. Km etiketi basılırken şablonda eşitlik etiket stili yoksa eşitlik noktaları etiketlenmez.