İşleme girmeden önce güzergahın profili çizilmiş olmalıdır. Profil Çizimi için 5.2. Profil Çizimi maddesine bakabilirsiniz.

İşleme girildiğinde Düşey Güzergâh Yöneticisi Editörü açılır. Burada, projede oluşturulmuş tüm güzergahlar listelenir.

Düşey güzergâh oluşturulacak güzergâh seçilir. Sağ tıklanır, Yeni Düşey Güzergah seçilir. Açılan editörde gerekli girişler yapılıp, tamam butonuna basılır.

NOT: Bu aşamada önceden güzergâh profili çizilmemişse aşağıdaki uyarı gelir.

Profil varsa, sol alt köşede profil çizimini seçiniz uyarısı gelir.

Profilin herhangi bir yerine tıklanır. Aşağıdaki pencere açılır.

Bu pencere, düşey güzergâh çizimi sırasında kırık hatlar (eğim değişimleri) arasındaki bağlantı tipini belirlemek için kullanılır. Kullanıcı, iki eğim arasındaki geçiş geometrisini Tanjant, Yay veya Parabol olarak seçebilir.

1️⃣ Tanjant

• İki eğim doğrudan keskin kırık ile birleşir.
• Herhangi bir yumuşatma (kurp) uygulanmaz.
• Geçiş noktası bir kırık nokta (vertex) olarak kalır.

Özellikleri:

• En basit ve hızlı yöntemdir
• Geometrik süreklilik yoktur
• Gerçek projelerde (özellikle yol/baraj) genelde tercih edilmez

Tanjant seçildiğinde, düşey güzergâhta eğimler arasında herhangi bir kurp oluşturulmaz ve geçişler keskin kırıklar şeklinde tanımlanır.

2️⃣ Yay (Dairesel Kurp)

·        İki eğim, sabit yarıçaplı dairesel bir yay ile bağlanır.

·        Geçişte eğim değişimi ani değil, dairesel formda olur.

Özellikleri:

• Sabit yarıçap (R) ile tanımlanır
• Daha geometrik ama fiziksel olarak ani ivme değişimi olabilir
• Eski tip yol projelerinde daha yaygındır

Yay seçildiğinde, eğimler sabit yarıçaplı dairesel bir kurp ile bağlanır ve geçiş daha yumuşak hale getirilir.

3️⃣ Parabol

·        İki eğim parabolik eğri ile bağlanır.

·        Günümüzde en yaygın ve doğru yöntemdir.

Özellikleri:

·        Eğimin değişimi sürekli ve düzgündür

·        Mühendislik açısından en uygun çözümdür

·        Yol, demiryolu ve baraj projelerinde standarttır

Parabol seçildiğinde, eğimler arasında parabolik kurp oluşturulur ve eğim değişimi sürekli olacak şekilde yumuşatılır.

🔹 AYARLAR BUTONU

“Ayarlar” butonuna basıldığında kurp parametrelerinin girildiği detay penceresi açılır.

PARABOL SEKMESİ

Tepe Kurp

• İki eğimin yukarı doğru birleştiği (∩) durumlar
• Yani profilin tepe yaptığı noktalar

Çukur Kurp

• İki eğimin aşağı doğru birleştiği (∪) durumlar
• Vadi / çukur noktalar

Parametre: Yarıçap (R)

• Kurpun büyüklüğünü belirler
• Birim: metre

Etkisi:

• Büyük R → daha yumuşak geçiş
• Küçük R → daha keskin geçiş

Tepe ve çukur kurplar için girilen yarıçap değerleri, düşey güzergâhta eğimler arasındaki geçişin ne kadar yumuşak olacağını belirler.

ÖZET MANTIK

• Tanjant → kırık hat
• Yay → dairesel yumuşatma
• Parabol → en doğru ve sürekli geçiş
• Ayarlar → bu geçişin ne kadar yumuşak olacağını (yarıçap) belirler

İstersen bir sonraki adımda bunu şemalı (ASCII/diagram) anlatım ya da gerçek proje senaryosu (baraj yolu örneği) ile daha da güçlendirebilirim 👍

İşlem tamamlandıktan sonra oluşan düşey güzergaha sağ tıklanıp aşağıdaki işlemler yapılabilir.

DİĞER DÜŞEY GÜZERGAH İŞLEMLERİ

Güzergâh ağacında ilgili hat üzerinde sağ tıklanarak aşağıdaki seçeneklere ulaşılır:

• Aktif Düşey Güzergâh Kurp Ata
• Düşey Güzergâh Tasarımı
• Aktif Düşey Güzergahın Stilini Değiştir

Bu seçenekler ile düşey profil oluşturma ve düzenleme işlemleri gerçekleştirilir.

ü  DÜŞEY GÜZERGAH TASARIMI

Bu pencerede düşey profilin temel parametreleri tanımlanır.

Parametreler:

• Başlangıç Kotu (m): Düşey güzergahın başlangıç noktasındaki kot değeridir.
• Eğim (%): Güzergâh boyunca uygulanacak boyuna eğim değeridir.
• Maksimum Uzunluk (m): Tek bir eğim parçasının maksimum uzunluğunu sınırlar.
• Şut Miktarı (m): Kot geçişlerinde kullanılacak düşey değişim kontrol parametresidir (özellikle kademeli geçişlerde kullanılır).
• Referans Düşey Geometri: Mevcut bir yüzey (örneğin: Profil2_YUZEY) referans alınarak tasarım yapılmasını sağlar.
• Ref. Düşey Yakınlık (m): Tasarım profilinin referans yüzeye olan maksimum yaklaşma mesafesidir.

ü  DÜŞEY KURP ATAMA

Düşey güzergâh üzerinde kırım noktaları arasında yumuşak geçiş sağlamak için kurp atanır.

İşlem Adımları:

1.               Kurp atanacak kırım noktaları listeden seçilir (örneğin: 3-4, 6-7, 9-10).

2.               Yarıçap (R) değeri girilir.

3.               Tamam butonuna basılarak işlem uygulanır.

Açıklama:

• Kurp ataması yapılmadığında eğimler keskin kırılır.
• Kurp verildiğinde eğim değişimleri daha yumuşak ve mühendislik açısından uygun hale gelir.
• Yarıçap büyüdükçe geçiş daha yumuşak olur.

ü  DÜŞEY GÜZERGAH STİLİ SEÇİMİ

Düşey profilin görsel gösterimi bu bölümden kontrol edilir.

Stil Seçenekleri:

• Existing Ground Profile: Mevcut arazi profilini gösterir.
• Design Profile: Tasarlanan düşey güzergahı gösterir.
• Layout: Yerleşim ve çizim görünümünü düzenler.
• Basic: Standart görünüm ayarıdır.
• Right / Left Sample Profile: Sağ ve sol kesit örneklerini gösterir.
• Intersection Basic: Kavşak bölgeleri için temel görünüm ayarıdır.

Not: Stil seçimi sadece görselliği etkiler, hesaplamaları değiştirmez.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Yeni bir düşey güzergâh oluşturulurken mevcut elemanların silineceği uyarısı gelir. Bu işlem geri alınamaz, dikkatli olunmalıdır.
• Kurp verilmemiş profiller mühendislik açısından uygun olmayabilir.
• Referans yüzey kullanıldığında tasarımın arazi ile uyumu kontrol edilmelidir.

Özet

Bu araçlar sayesinde:

• Düşey profil hızlı şekilde oluşturulabilir
• Eğimler kontrol altına alınabilir
• Kurplar ile geçişler iyileştirilebilir
• Görsel olarak farklı stillerde analiz yapılabilir

NOT: DİLERSENİZ OTOMATİK DÜŞEY GÜZERGâH OLUŞTURABİLİRSİNİZ.