Önce “Yeni Düşey Güzergah” oluşturulur. Sonra oluşturulan düşey güzergaha sağ tıklanıp “Otomatik Düşey Güzergah Oluştur” işlemine girilir.

Açılan pencerede gerekli parametreler girilir.

PARAMETRELER:

·       Arazi ve Km. Aralığı

·        Arazi Profili: p_yuzey

Düşey güzergâhın üzerinde optimize edileceği mevcut arazi yüzeyini belirtir.

Örneğin:

Mevcut arazi → p_yuzey
Yol kırmızı kotu → bunun üzerinde oluşturulacak proje profili

Algoritma, seçilen yüzeyin kotlarını kullanarak kazı-dolgu miktarlarını hesaplar.

·        Başlangıç Km.: 0

Optimizasyonun başlayacağı kilometre.

Örneğin:

• Başlangıç Km = 0
• Bitiş Km = 4218

ise yaklaşık 4,218 km'lik güzergâh optimize edilir.

·        Bitiş Km. :4218.665 m

Optimizasyonun sona ereceği kilometre.

·        Örnekleme Adımı: 10 m

Arazi profilinin kaç metrelik aralıklarla değerlendirilmesini belirler.

Örneğin:

10 m → 0, 10, 20, 30, 40...

şeklinde arazi kotları değerlendirilir.

Değer küçüldükçe:

• Daha hassas arazi değerlendirmesi
• Daha fazla hesaplama

Değer büyüdükçe:

• Daha hızlı hesaplama
• Daha kaba değerlendirme

Yol tasarımında 10 m oldukça makul bir başlangıç değeridir.

·        2. Geometri Kısıtları

Burası çok önemli. Algoritmanın "hangi çözümlere izin verileceğini" belirliyor.

·        Min. Kurp Sayısı :3

Oluşturulacak düşey güzergâhta en az 3 adet düşey kurp bulunmasını istiyor.

Örneğin:

Eğim → Kurp → Eğim → Kurp → Eğim → Kurp → Eğim

gibi.

Buradaki "kurp", yatay kurp değil, düşey kurptur.

·        Maks. Kurp Sayısı: 6

Algoritmanın kullanabileceği maksimum düşey kurp sayısı.

Yani:

3 ≤ Düşey Kurp Sayısı ≤ 6

olacak şekilde çözüm aranıyor.

Kurp sayısını fazla serbest bırakırsanız algoritma çok sayıda küçük kurpla araziye daha fazla uyum sağlayabilir. Ancak bu her zaman iyi tasarım anlamına gelmez.

·        Maksimum Eğim (%) : 6

Yolun boyuna eğiminin ulaşabileceği maksimum değer.

Örneğin:

+6% → 100 m'de 6 m yükselme
-6% → 100 m'de 6 m alçalma

Yani:

-6% ≤ Eğim ≤ +6%

Bu değer yol sınıfına ve tasarım standardına göre belirlenmelidir.

·        Minimum Eğim (%) :0

Boyuna eğimin minimum değeri.

0 verilmiş olması:

Yol aşağı doğru eğim almasın anlamına gelmez.

Genellikle burada değer 0%, yani eğimin mutlak alt sınırı olarak yorumlanırsa güzergâhın negatif eğimlerine izin verilmez. Ancak yazılımın bu parametreyi mutlak eğim veya işaretli eğim olarak nasıl uyguladığı kontrol edilmeli.

Eğer amaç normal yol profili ise genellikle:

-6% ≤ i ≤ +6%

gibi pozitif/negatif eğimlerin mümkün olması beklenir.

Bu nedenle H3GEN tarafında bu parametrenin işaretli mi, mutlak mı çalıştığını özellikle netleştirmenizi öneririm.

·        Min. Teğet Boyu (m) : 100 m

İki düşey kurp arasında veya düşey kurplarla ilgili teğet bölümünün minimum uzunluğunu belirler.

Örneğin:

Eğim

───────────────

              \

               \  Kurp

                )

               /

───────────────

İki kurbun birbirine aşırı yaklaşmasını engeller.

100 m verilmesi:

Çok kısa eğim parçaları oluşturma

demektir.

·        Maks. Kazı/Dolgu (m) : 20 m

Proje kırmızı kotu ile mevcut arazi arasındaki düşey farkın sınırıdır.

Örneğin:

Proje kotu ───────────────

                ↑

                │  15 m

                ↓

Arazi       ───────────────

Burada fark 15 m ise kabul edilir.

20 m'yi aşarsa çözüm geçersiz hale gelir.

Bu parametre çok önemlidir çünkü algoritmanın:

"Araziye uymak için 30-40 m kazı yapayım"

gibi gerçekçi olmayan çözümler üretmesini engeller.

·        3. Amaç

Burada algoritmaya "neyi optimize edeceğini" söylüyorsunuz.

·        Kazı - Dolgu Eşitliği

Seçili.

Amaç:

Toplam kazı hacmi ile toplam dolgu hacmini birbirine mümkün olduğunca yaklaştırmak.

Örneğin:

iyi bir sonuçtur.

Ama:

dengesizdir.

Buradaki amaç mutlaka kazı = dolgu yapmak değildir; algoritmanın bu dengeyi mümkün olduğunca iyileştirmesidir.

·        Kazı + Dolgu Minimum

Alternatif amaç.

Burada algoritma:

Toplam hafriyat miktarını mümkün olduğunca azaltmaya

çalışır.

Örneğin:

Kazı = 100.000 m³
Dolgu = 100.000 m³

→ Toplam = 200.000 m³

yerine:

Kazı = 60.000 m³
Dolgu = 70.000 m³

→ Toplam = 130.000 m³

gibi bir çözümü tercih edebilir.

·        İki seçenek arasındaki temel fark

Kazı-Dolgu Eşitliği

"Kazı ve dolgu birbirine yakın olsun."

Kazı + Dolgu Minimum

"Toplam hafriyat mümkün olduğunca az olsun."

Pratikte hangi seçeneğin daha doğru olduğu projenin amacına bağlıdır.

·        4. Sonuçları Hacim Olarak da Göster

İşaretlenirse algoritmanın oluşturduğu sonuçlarda yalnızca geometrik sonuçlar değil, kazı/dolgu hacimleri de gösterilir.

Örneğin:

Toplam Kazı: 84.250 m³
Toplam Dolgu: 82.630 m³
Fark: 1.620 m³

gibi.

Özellikle otomatik tasarım sonucunu kontrol etmek açısından faydalı.

·        5. Platform Genişliği: 10 m

Kazı-dolgu hacimlerinin hesaplanmasında kullanılan yol platform genişliği.

Basitleştirilmiş olarak:

       Yol Platformu

    ←──── 10 m ────→

    ┌───────────────┐

────┘               └────

          Arazi

10 m platform genişliği, hacim hesabını doğrudan etkiler.

Gerçek bir yol projesinde:

• platform genişliği
• şerit genişlikleri
• banketler
• refüj
• şevler

gibi detaylar varsa, hacim hesabında bunların doğru modele aktarılması gerekir.

·        6. Baş ve Son Kot

Burada güzergâhın ilk ve son kotunun nasıl belirleneceği seçiliyor.

·        Başlangıç Kotu

Şu anda:

Arazi Kotu

seçilmiş.

Yani başlangıçta yolun proje kotu:

Mevcut arazi kotuna eşit

olacak.

Alternatif olarak sabit bir kot verilebilir.

Örneğin:

Başlangıç kotu = 125.50 m

·        Bitiş Kotu

Yine:

Arazi Kotu

seçilmiş.

Dolayısıyla güzergâhın sonunda da proje kotu arazi kotuna bağlanıyor.

Bu, özellikle mevcut bir yolun iki noktası arasına yeni bir güzergâh oturtulurken mantıklı olabilir.

·        Neden önemli?

Başlangıç ve bitiş kotlarını serbest bırakırsanız algoritmanın çözüm uzayı çok genişler.

Sabitlerseniz:

"Bu noktadan 125 m kotuyla çıkacaksın, şu noktaya 137 m kotuyla bağlanacaksın."

demiş olursunuz.

Bu da gerçek projeye genellikle daha yakın bir optimizasyon sağlar.

·        7. Görüş Kriteri

·        Görüş Kriteri Uygulansın

İşaretlenirse düşey güzergâh yalnızca eğim ve kazı/dolgu açısından değil, görüş mesafesi açısından da kontrol edilir.

Bu özellikle düşey kurplarda önemlidir.

Örneğin:

       ______

     /        \

────/          \────

Tepe düşey kurbunda sürücünün ilerideki yolu görebilmesi gerekir.

Görüş kriteri devreye girdiğinde bazı geometrik olarak mümkün çözümler elenir.

·        Maks. Eğim Farkı (%): 8

İki ardışık eğim arasındaki maksimum fark.

Örneğin:

Bir eğim: +4%

sonraki: -4%

ise:

Δi = 8% olur.

Bu fark büyüdükçe daha keskin bir düşey geçiş oluşur ve daha uzun düşey kurp gerekebilir.

·        Kurp Oranı (K)

Burası düşey kurp tasarımının en önemli parametrelerinden biri.

Ekranda iki yöntem var.

·        Hız Tablosundan

Seçili.

Bu durumda K değeri, proje hızına göre yazılımın hız tablosundan otomatik alınır.

Ekranda:

Proje Hızı = 90 km/sa

ve:

Tepe (Kapalı) K = 51
Dere (Açık) K = 35

görünüyor.

·        K nedir?

Düşey kurplarda:

K = L / A

olarak düşünülür.

Burada:

• L = düşey kurp uzunluğu
• A = iki eğim arasındaki eğim farkı

Örneğin:

A = 4%

K = 51

ise:

L = 51 × 4 = 204 m

olur.

Yani K büyüdükçe kurp uzar ve geçiş daha yumuşak olur.

·        Tepe (Kapalı) K = 51

Tepe düşey kurpları için kullanılan K değeri.

Örneğin:

          /\

         /  \

────────/    \────────

Sürücünün görüşü açısından önemlidir.

·        Dere (Açık) K = 35

Dere/çukur düşey kurpları için kullanılan K.

────────\    /────────

         \  /

          \/

Burada gece görüşü, far görüşü ve konfor gibi kriterler önem kazanır.

·        9. Genetik Algoritma

Burası programın otomatik optimizasyon motoru.

Yani yazılım bütün olası düşey güzergâhları tek tek denemek yerine, genetik algoritma mantığıyla çok sayıda aday çözüm üretip bunları geliştiriyor.

Basitçe:

Başlangıç çözümleri

        ↓

   Çözümleri değerlendir

        ↓

     En iyileri seç

        ↓

      Çaprazla

        ↓

      Mutasyon

        ↓

 Yeni nesil çözümler

        ↓

   En iyi çözümü bul

·        10. Birey Sayısı: 200

Her nesilde kaç farklı çözümün bulunacağını belirler.

200 birey:

Aynı anda yaklaşık 200 farklı aday güzergâh üzerinde çalış

anlamına gelir.

Artırılırsa:

+ Daha geniş çözüm araması
+ Daha iyi optimum bulma ihtimali
− Daha fazla hesaplama

·        11. Nesil Sayısı: 150

Algoritmanın kaç kez yeni nesil oluşturacağını belirler.

200 birey × 150 nesil gibi düşünürsek oldukça büyük bir arama yapılır.

Genel olarak:

Birey sayısı × Nesil sayısı ↑ → hesaplama maliyeti ↑

ama optimuma ulaşma ihtimali de genellikle artar.

·        12. Çaprazlama Oranı: 0.8

%80.

Genetik algoritmadaki iki veya daha fazla iyi çözümün özelliklerinin birleştirilerek yeni çözümler oluşturulma ihtimalini belirler.

0.8 yüksek ve oldukça normal bir değerdir.

Amaç:

İyi çözümlerin özelliklerini yeni nesillere taşımak.

·        13. Mutasyon Oranı: 0.05

%5.

Çözümlerde küçük rastgele değişiklikler yapılmasını sağlar.

Örneğin algoritma sürekli aynı bölgedeki çözümü buluyorsa mutasyon:

"Biraz farklı bir çözüm deneyelim."

demesini sağlar.

Çok düşük mutasyon:

• Çözüm uzayında sıkışma riski

Çok yüksek mutasyon:

• İyi çözümlerin sürekli bozulması

%5 genellikle makul bir başlangıç değeridir.

·        14. Rastgele Tohum: 0

Genetik algoritmanın başlangıçtaki rastgeleliğini kontrol eder.

Buradaki amaç aynı parametrelerle tekrar çalıştırıldığında aynı başlangıç rastgeleliğini üretmek veya farklı çalıştırmalarda farklı başlangıçlar elde etmektir; bunun tam davranışı yazılımın seed=0 uygulamasına bağlıdır.

Bu özellikle test açısından önemlidir.

Örneğin:

Seed = 12345

belirli bir başlangıç dizisini sabitleyebilir.

Farklı seed değerleriyle çalıştırarak:

"Aynı parametrelerle algoritma başka bir çözüme gidiyor mu?"

kontrol edilebilir.

İşleme girilir ve gerekli parametreler doldurulur.